Ένα απλό έντυπο εγγραφής σχολείου. Στοιχεία επικοινωνίας, επάγγελμα γονέων, αδέλφια. Τίποτα ασυνήθιστο, μέχρι να φτάσεις στην ερώτηση 4α…
Το έντυπο αυτό δόθηκε σε νηπιαγωγείο, φέτος, το 2026. Δεν είναι από κάποιο παλιό αρχείο, δεν είναι φωτοτυπία που κυκλοφορεί χρόνια χωρίς να ξαναγραφτεί. Είναι το χαρτί που καλείται να συμπληρώσει μια οικογένεια σήμερα, για να εγγράψει το παιδί της.
Οι ερωτήσεις, μία προς μία
Η ερώτηση 3 ζητά το επάγγελμα του πατέρα, μαζί με κινητό τηλέφωνο και email. Η ερώτηση 4 ζητά το επάγγελμα της μητέρας, με τα αντίστοιχα στοιχεία επικοινωνίας. Μέχρι εδώ, μια χαρά.
Και μετά έρχεται η ερώτηση 4α: «Αν η μητέρα εργάζεται, ποιος φροντίζει το παιδί;»
Δεν υπάρχει ερώτηση 3α. Δεν υπάρχει, δηλαδή, καμία αντίστοιχη ερώτηση που να ρωτά «αν ο πατέρας εργάζεται, ποιος φροντίζει το παιδί;». Η εργασία του πατέρα θεωρείται δεδομένη και χωρίς συνέπειες για τη φροντίδα του παιδιού. Η εργασία της μητέρας, αντίθετα, θεωρείται κάτι που χρειάζεται εξήγηση, σαν να δημιουργεί αυτόματα ένα κενό που πρέπει να καλυφθεί.
Γιατί έχει σημασία μια «απλή» ερώτηση
Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι πρόκειται για μια ερώτηση πρακτικής φύσης, που απλώς θέλει να καταγράψει ποιος παραλαμβάνει το παιδί όταν χρειάζεται. Το πρόβλημα δεν είναι η πρακτική ανάγκη. Το πρόβλημα είναι η υπόθεση από την οποία ξεκινά η ερώτηση: ότι η φροντίδα του παιδιού είναι, εξ ορισμού, ευθύνη της μητέρας, και ό,τι κάνει εκείνη πέρα από αυτό χρειάζεται δικαιολόγηση.
Αυτές οι μικρές, φαινομενικά ασήμαντες διατυπώσεις είναι που διαμορφώνουν, χρόνο με τον χρόνο, τον τρόπο που μια κοινωνία αντιλαμβάνεται τους ρόλους μέσα στην οικογένεια. Δεν είναι κάποιος που αποφασίζει συνειδητά να είναι άδικος. Είναι μια συνήθεια που έχει περάσει από έντυπο σε έντυπο, χωρίς ποτέ κανείς να σταθεί να αναρωτηθεί γιατί υπάρχει μόνο για τη μία πλευρά.
Το βάρος που δεν φαίνεται
Για τις εργαζόμενες μητέρες, αυτή η ερώτηση δεν είναι απλώς μια γραφειοκρατική λεπτομέρεια. Είναι μια ακόμα υπενθύμιση ότι η δουλειά τους θεωρείται δευτερεύουσα, ή τουλάχιστον κάτι που πρέπει να «δικαιολογηθεί» με έναν σχεδιασμό φροντίδας, ενώ η δουλειά του πατέρα δεν χρειάζεται καμία αντίστοιχη εξήγηση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι πατέρες δεν συμμετέχουν στη φροντίδα, πολλοί το κάνουν, ενεργά και καθημερινά. Σημαίνει ότι το ίδιο το σύστημα, μέσα από ένα απλό έντυπο εγγραφής, δεν έχει ακόμα ενσωματώσει αυτή την πραγματικότητα.
Τι αλλάζει μια τέτοια παρατήρηση
Η αλλαγή δεν έρχεται από τη μία μέρα στην άλλη, αλλά ξεκινά ακριβώς από εδώ, από το να επισημαίνει κάποιος τη διαφορά. Ένα σχολείο ή ένα νηπιαγωγείο που θα δει αυτή την παρατήρηση, μπορεί απλά να προσθέσει μια αντίστοιχη ερώτηση 3α, ή ακόμα καλύτερα, να αναδιατυπώσει την ερώτηση ως «ποιος φροντίζει το παιδί όταν και οι δύο γονείς εργάζονται;», χωρίς να προϋποθέτει ποιος είναι ο υπεύθυνος από προεπιλογή.
Είναι μια μικρή αλλαγή σε ένα χαρτί. Αλλά τα χαρτιά αυτά συνοδεύουν κάθε παιδί, κάθε χρόνο, σε κάθε σχολείο. Και οι μικρές υποθέσεις που κρύβουν, χτίζουν σιγά σιγά τις μεγάλες αντιλήψεις.
Έχεις συναντήσει κι εσύ ανάλογη διατύπωση σε έντυπο σχολείου ή νηπιαγωγείου; Μοιράσου την εμπειρία σου, μπορεί να βοηθήσει να αλλάξουν κι άλλα έντυπα.