ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ · ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ

Λιγότερα μωρά, πιο μεγάλες μαμάδες: τι μας λέει πραγματικά η νέα ελληνική έρευνα

Οι γεννήσεις στην Ελλάδα έχουν πέσει 30%. Οι μαμάδες άνω των 40 πενταπλασιάστηκαν. Πίσω από τους αριθμούς, υπάρχουμε εμείς. Και οι αποφάσεις μας.

Θυμάμαι ακόμα τις επισκέψεις μου στο γυναικολόγο μετά τα 30. Πάντα έφευγα με την αίσθηση ότι πρέπει να βιαστώ, ότι δεν έχω χρόνο, ότι αργότερα ίσως και να μην μπορώ να κάνω παιδιά. Δεν ξέρω αν σου έχει συμβεί ποτέ αυτό, αλλά νομίζω πως πολλές από εμάς ζούμε με αυτό το αόρατο ρολόι στο μυαλό. Πότε είναι η σωστή ώρα. Πότε θα είμαι έτοιμη. Πότε θα τα έχω καταφέρει επαγγελματικά, οικονομικά, συναισθηματικά.

Μια νέα έρευνα του καθηγητή Δημογραφίας Βύρωνα Κοτζαμάνη, διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, έρχεται να μας δείξει με αριθμούς αυτό που πολλές νιώθουμε: η μητρότητα στην Ελλάδα έχει αλλάξει ριζικά. Και έχει αλλάξει με έναν τρόπο που μοιάζει αντιφατικός.

Το παράδοξο: λιγότερα παιδιά, μεγαλύτερες μαμάδες

Από το 1990 και μετά, οι συνολικές γεννήσεις στη χώρα έχουν μειωθεί κατά 30%. Είναι ένας αριθμός που σοκάρει αν τον σκεφτείς λίγο. Σχεδόν μία στις τρεις γεννήσεις χάθηκε.

Ταυτόχρονα όμως, κάτι άλλο συνέβη. Οι γυναίκες 40 ετών και άνω που έγιναν μαμάδες πενταπλασιάστηκαν. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, μόλις το 1,8% των γεννήσεων ήταν από γυναίκες άνω των 40. Σήμερα ξεπερνούν το 10%. Παράλληλα, οι γεννήσεις από γυναίκες 30-39 ετών διπλασιάστηκαν.

Και πού πήγαν τα παιδιά των νεότερων γυναικών; Πουθενά. Δεν γεννήθηκαν. Οι γεννήσεις από γυναίκες κάτω των 30 ετών έχουν καταρρεύσει.

Με απλά λόγια; Γινόμαστε μαμάδες αργότερα στη ζωή μας. Αλλά συνολικά, γινόμαστε λιγότερες.

Γιατί συμβαίνει αυτό;

Ο καθηγητής Κοτζαμάνης εντοπίζει τρεις βασικούς λόγους:

• Η ηλικία της πρώτης τεκνοποίησης μετατοπίζεται όλο και πιο αργά. Σπουδές, καριέρα, οικονομική αυτονομία, σταθερή σχέση. Όλα αυτά πάνε πίσω την απόφαση.
• Πιο πολλές γυναίκες 40+ συμμετέχουν στον αναπαραγωγικό πληθυσμό σήμερα από όσες ποτέ άλλοτε.
• Η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή έχει εξελιχθεί δραματικά. Όλο και περισσότερα ζευγάρια καταφεύγουν σε IVF και άλλες τεχνικές για να γίνουν γονείς.

Είναι σημαντικό όμως να καταλάβουμε κάτι. Παρότι οι γεννήσεις από γυναίκες 40+ έχουν πενταπλασιαστεί, ο συνολικός δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα παραμένει στα 1,3 παιδιά ανά γυναίκα. Ο αριθμός αναπλήρωσης πληθυσμού είναι 2,1. Με άλλα λόγια, δεν αναπληρώνουμε τις γενιές μας.

Πίσω από τους αριθμούς, υπάρχουν επιλογές. Και πιέσεις.

Όταν διαβάζεις την έρευνα ως μαμά, δεν μπορείς να μη δεις τον εαυτό σου σε αυτά τα ποσοστά. Πόσες από εμάς δεν περιμέναμε «λίγο ακόμα»; Λίγο ακόμα να σταθεροποιηθεί η δουλειά. Λίγο ακόμα να βρούμε σπίτι. Λίγο ακόμα να νιώσουμε έτοιμες.

Η αλήθεια είναι ότι κανείς δεν ξυπνάει ένα πρωί έτοιμος. Η μητρότητα δεν είναι μια εξίσωση που λύνεις πριν αποκτήσεις παιδί. Είναι ένα ταξίδι που μαθαίνεις περπατώντας. Αλλά η σημερινή πραγματικότητα κάνει αυτό το ξεκίνημα όλο και πιο δύσκολο.

Μια νέα μαμά στα 25 της σήμερα είναι σπάνια. Μια νέα μαμά στα 38 της είναι ο νέος μέσος όρος. Και αυτό δεν είναι λάθος. Είναι η πραγματικότητα μας. Αλλά έχει συνέπειες.

Τι λέει η επιστήμη για τη μητρότητα μετά τα 40

Δεν θέλω να κρύψω την επιστημονική πλευρά γιατί νομίζω είναι σημαντικό να την ξέρεις. Η γονιμότητα μειώνεται φυσιολογικά μετά τα 35, και πιο απότομα μετά τα 40. Η ποιότητα των ωαρίων μειώνεται. Οι κίνδυνοι κατά την εγκυμοσύνη αυξάνονται, όπως ο διαβήτης κύησης ή η προεκλαμψία. Ο κίνδυνος χρωμοσωμικών ανωμαλιών στο μωρό αυξάνεται με την ηλικία της μητέρας.

Αυτά δεν λέγονται για να φοβίσουν. Λέγονται για να ενημερώσουν. Γιατί η ενημέρωση είναι δύναμη.

Η καλή είδηση είναι ότι η σύγχρονη μαιευτική και γυναικολογία έχουν εργαλεία να υποστηρίξουν εγκυμοσύνες σε μεγαλύτερες ηλικίες με ασφάλεια. Παρακολούθηση, προληπτικοί έλεγχοι, εξατομικευμένη φροντίδα. Δεν είσαι μόνη σε αυτό.

Η πρόβλεψη για το 2060 και γιατί έχει σημασία τώρα

Ο καθηγητής Κοτζαμάνης ξεκαθαρίζει κάτι που μας αφορά όλες. Έως το 2060, χωρίς θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο, ο πληθυσμός των γυναικών 40-49 ετών στην Ελλάδα θα μειωθεί κατά 35%. Από 770 χιλιάδες σήμερα, σε 505 χιλιάδες το 2060.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμα κι αν συνεχίσουμε να κάνουμε παιδιά μετά τα 40, οι γυναίκες αυτής της ηλικίας θα είναι λιγότερες. Άρα και τα παιδιά λιγότερα.

Η επιστροφή στα επίπεδα γεννήσεων του 2011-2020, λέει ο καθηγητής, είναι ανέφικτη. Όμως η επιβράδυνση της μείωσης είναι εφικτή. Με δύο προϋποθέσεις:

• Θετικό μεταναστευτικό ισοζύγιο, ώστε να μη μειωθεί ο πληθυσμός γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας.
• Αύξηση της γονιμότητας των νέων γενεών από 1,45 σε 1,7-1,8 παιδιά ανά γυναίκα, μέσα από ένα πραγματικά υποστηρικτικό περιβάλλον για την οικογένεια.

Τι σημαίνει «υποστηρικτικό περιβάλλον» στην πραγματική ζωή;

Εδώ νομίζω είναι που η συζήτηση γίνεται προσωπική. Γιατί όταν ακούμε για «πολιτικές στήριξης της οικογένειας», συχνά μένουμε στο επίδομα γέννησης ή στο επίδομα παιδιού. Σημαντικά, ναι. Αρκετά, όχι.

Υποστηρικτικό περιβάλλον είναι:

• Προσιτή στέγη για νέα ζευγάρια.
• Ποιοτικοί και προσβάσιμοι παιδικοί σταθμοί.
• Άδειες πατρότητας που ενθαρρύνονται και χρησιμοποιούνται.
• Ευελιξία στην εργασία χωρίς ποινή στην εξέλιξη.
• Πραγματική προστασία της εγκύου εργαζόμενης.
• Ψυχολογική στήριξη της λεχωίδας και της νέας μαμάς.

Όταν μια γυναίκα φοβάται ότι αν κάνει παιδί θα χάσει τη δουλειά της, δεν θα έχει πού να το αφήσει για να επιστρέψει σε αυτή, δεν θα προλαβαίνει να το προσέχει η ίδια και δεν θα έχει λεφτά να πληρώσει νταντά, η απάντηση δεν είναι «κάνε ένα παιδί τώρα». Η απάντηση είναι ένα ολόκληρο σύστημα που πρέπει να αλλάξει.

Από μαμά σε μαμά: τι θα ήθελα να ξέρω

Αν θα μου επιτραπεί λίγη προσωπική σκέψη.

Δεν υπάρχει σωστή ηλικία για να γίνεις μαμά. Αυτό που έχει σημασία είναι να είναι μια απόφαση δική σου, όχι μια απόφαση που σου επιβλήθηκε από συνθήκες. Είτε είσαι 28 είτε 42, αυτό που χρειάζεσαι είναι ενημέρωση, στήριξη και η ηρεμία να ξέρεις ότι δεν είσαι μόνη.

Αν είσαι νεότερη και σκέφτεσαι το παιδί ως κάτι μακρινό «κάποια στιγμή», ίσως αξίζει να μιλήσεις με τη γυναικολόγο σου για το πώς λειτουργεί η γονιμότητα. Όχι για να αγχωθείς. Για να ξέρεις. Η γνώση είναι ελευθερία.

Αν είσαι σε μεγαλύτερη ηλικία και προσπαθείς, να ξέρεις ότι η ιατρική σήμερα έχει εργαλεία που πριν 20 χρόνια δεν υπήρχαν. Και να ξέρεις ότι, στατιστικά, δεν είσαι μόνη. Μία στις δέκα μαμάδες σήμερα είναι 40+.

Αν έχεις ήδη γίνει μαμά, σε όποια ηλικία, χάρηκες χωρίς ενοχή. Δεν χρειάζεται να δικαιολογηθείς ούτε για το πότε ούτε για το αν θα κάνεις δεύτερο ή τρίτο παιδί.

Η συζήτηση που πρέπει να κάνουμε

Η δημογραφική κατάρρευση της Ελλάδας δεν είναι ευθύνη μας ως γυναικών. Δεν είναι ότι «δεν θέλουμε παιδιά». Οι περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι οι Ελληνίδες θέλουν περισσότερα παιδιά από όσα τελικά κάνουν. Υπάρχει ένα κενό ανάμεσα στην επιθυμία και στην πραγματικότητα. Και αυτό το κενό δημιουργείται από συνθήκες, όχι από προτιμήσεις.

Όταν λοιπόν ακούς για «δημογραφικό», μην το αφήνεις να σε βαραίνει σαν προσωπική αποτυχία. Είναι ένα συστημικό ζήτημα που χρειάζεται συστημικές απαντήσεις.

Εμείς, ως κοινότητα μαμάδων, αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να μιλάμε. Να μοιραζόμαστε. Να ζητάμε καλύτερα. Και να στηρίζουμε η μία την άλλη, σε όποια στιγμή της διαδρομής κι αν βρισκόμαστε.

Πες μας:

Ποιος είναι ο πιο σημαντικός λόγος που εσύ ή οι φίλες σου αναβάλλετε τη μητρότητα; Τι θα σας έκανε να νιώσετε πιο έτοιμες; Γράψτε μας στα σχόλια ή στο DM. Η συζήτηση ξεκινά από εδώ.

Πηγή: Έρευνα Β. Κοτζαμάνη, καθηγητή (αφ.) Δημογραφίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, διευθυντή ΙΔΕΜ. Δελτίο PopNews.