Η Νότια Κορέα έχει ξοδέψει εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια σε επιδόματα, φοροαπαλλαγές, απαλλαγές από τη στρατιωτική θητεία και ακόμα κρατικά χρηματοδοτούμενες εκδηλώσεις γνωριμιών για ανύπαντρους. Και όμως, παραμένει η χώρα με τον χαμηλότερο δείκτη γονιμότητας στον κόσμο: μόλις 0,8 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το 2,1 που χρειάζεται για να διατηρηθεί σταθερός ένας πληθυσμός.
Η Μιλένα Αποστολάκη, Βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, μίλησε στην εκπομπή της Κατερίνας Καινούργιου για αυτό ακριβώς το παράδοξο, και έθεσε ένα ερώτημα που αγγίζει και την ελληνική πραγματικότητα: αν τα χρήματα δεν αρκούν, τι αρκεί;
Το δημογραφικό δεν είναι μόνο οικονομικό ζήτημα
Η συνήθης αφήγηση γύρω από το δημογραφικό πρόβλημα επικεντρώνεται στα οικονομικά κίνητρα: επιδόματα γέννησης, φοροαπαλλαγές, στεγαστικά προγράμματα. Όλα αυτά είναι, όπως σημειώνει η Αποστολάκη, οφειλόμενη πολιτική, ορθή και αναγκαία να διευρυνθεί.
Όμως το παράδειγμα της Νότιας Κορέας δείχνει ότι τα χρήματα από μόνα τους δεν αλλάζουν την απόφαση μιας γυναίκας ή ενός ζευγαριού να κάνουν παιδί. Είναι, όπως λέει η ίδια, εξίσου σημαντικό το ζήτημα της συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, κάτι που συνήθως δεν γίνεται.
Το παράδειγμα της Νότιας Κορέας
Η νοτιοκορεατική κυβέρνηση έχει δοκιμάσει σχεδόν κάθε πολιτική κίνητρο που μπορεί κανείς να φανταστεί. Μεγάλες ιδιωτικές εταιρείες έχουν προσφέρει μπόνους δεκάδων χιλιάδων δολαρίων σε εργαζομένους που κάνουν παιδί. Το κράτος έχει δαπανήσει ποσά που ξεπερνούν τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια συνολικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Παρά όλα αυτά, ο δείκτης γονιμότητας συνεχίζει να είναι ο χαμηλότερος παγκοσμίως. Οι ειδικοί που μελετούν το φαινόμενο επισημαίνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο το κόστος απόκτησης παιδιού, αλλά η κουλτούρα εργασίας: μακρές ωρες, ανταγωνιστικό εργασιακό περιβάλλον, και η αντίληψη ότι η μητρότητα σημαίνει αυτόματα αναστολή της επαγγελματικής εξέλιξης.
Η ελληνική πραγματικότητα
Η Ελλάδα βρίσκεται σε ανάλογη, αν και διαφορετικής έντασης, κατάσταση. Το 2025 καταγράφηκαν λιγότερες από 70.000 γεννήσεις, ο χαμηλότερος αριθμός στη σύγχρονη ιστορία της χώρας. Ο δείκτης γονιμότητας κυμαίνεται γύρω στο 1,2 με 1,3 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού.
Από το 2011, η χώρα έχει σταθερά αρνητικό φυσικό ισοζύγιο, δηλαδή περισσότερους θανάτους από γεννήσεις κάθε χρόνο. Οι προβλέψεις για το 2050 μιλάνε για δείκτη γονιμότητας γύρω στο 1,24 και πληθυσμό άνω των 65 ετών που θα ξεπερνά το 23% του συνόλου.
Οι ενοχές που πνίγουν τη σύγχρονη γυναίκα
Η Μιλένα Αποστολάκη στάθηκε σε κάτι που σπάνια συζητείται ανοιχτά: το ψυχολογικό κόστος του διλήμματος που βιώνει μια εργαζόμενη γυναίκα. Το τεράστιο δίλημμα ανάμεσα σε καριέρα και οικογένεια δεν λειτουργεί πάντα εις βάρος της σταδιοδρομίας, όπως συχνά υποθέτουμε. Συχνά λειτουργεί εις βάρος της οικογένειας.
Με άλλα λόγια, πολλές γυναίκες δεν αναβάλλουν την καριέρα τους για να κάνουν παιδιά. Αναβάλλουν, περιορίζουν ή ακυρώνουν εντελώς το σχέδιο της οικογένειας επειδή το εργασιακό περιβάλλον δεν τους αφήνει πραγματικό χώρο να το κάνουν χωρίς να θυσιάσουν τη θέση τους στην αγορά εργασίας.
Τι σημαίνει πραγματικά συμφιλίωση
Η συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής δεν είναι σλόγκαν. Μεταφράζεται σε συγκεκριμένες δομές: ευέλικτο ωράριο, αξιόπιστη και προσβάσιμη βρεφική φροντίδα, γονικές άδειες που μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν και οι δύο γονείς χωρίς επαγγελματικό κόστος, και εργασιακή κουλτούρα που δεν τιμωρεί σιωπηλά όποια μητέρα φύγει στην ώρα της από το γραφείο.
Χώρες με υψηλά επιδόματα αλλά απαιτητική εργασιακή κουλτούρα, όπως η Νότια Κορέα, δείχνουν ότι αυτές οι δομικές αλλαγές μετράνε τουλάχιστον όσο και η οικονομική στήριξη, αν όχι περισσότερο.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιος είναι ο δείκτης γονιμότητας που χρειάζεται για σταθερό πληθυσμό;
Ο δείκτης αναπλήρωσης του πληθυσμού είναι 2,1 παιδιά ανά γυναίκα. Πάνω από τις μισές χώρες του κόσμου βρίσκονται πλέον κάτω από αυτό το όριο.
Ποιος είναι ο δείκτης γονιμότητας στην Ελλάδα σήμερα;
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ο δείκτης κυμαίνεται γύρω στο 1,2 με 1,3 παιδιά ανά γυναίκα, από τους χαμηλότερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Γιατί η Νότια Κορέα δεν κατάφερε να αυξήσει τις γεννήσεις παρά τα κίνητρα;
Οι ειδικοί αποδίδουν την αποτυχία σε δομικούς και πολιτισμικούς παράγοντες: απαιτητικό εργασιακό περιβάλλον, υψηλό κόστος στέγασης και εκπαίδευσης, και κουλτούρα όπου η γονεϊκότητα θεωρείται ασύμβατη με την επαγγελματική επιτυχία.
Μπορούν τα επιδόματα να βοηθήσουν, αν δεν αρκούν από μόνα τους;
Ναι. Τα επιδόματα παραμένουν σημαντικά για την άμβλυνση του οικονομικού κόστους ανατροφής παιδιών, αλλά λειτουργούν αποτελεσματικά μόνο όταν συνδυάζονται με δομικές αλλαγές στην εργασιακή ζωή και την κοινωνική υποστήριξη.
Το δημογραφικό πρόβλημα δεν λύνεται μόνο με ένα έμβασμα στον τραπεζικό λογαριασμό μιας οικογένειας. Λύνεται όταν μια γυναίκα δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στο να είναι καλή μητέρα και καλή επαγγελματίας.
Η Νότια Κορέα το απέδειξε με τον πιο ακριβό τρόπο: τα χρήματα χωρίς δομές δεν φέρνουν παιδιά.
Comments