Η Ημέρα της Μητέρας δεν είναι (μόνο) για δώρα και λουλούδια, είναι και για να ακουστούμε!

Χθες ήταν Ημέρα της Μητέρας.

Πήραμε μηνύματα. Λουλούδια. Ζωγραφιές με τσαλακωμένες άκρες από παιδικά χεράκια. Μπουκέτα που μπήκαν σε βάζα, ή σε ποτήρια νερού, γιατί βαζάκι δεν υπάρχει ποτέ στην ώρα του. Αγκαλιές. Φιλιά. Φωτογραφίες στα social media.

Και είναι όμορφο. Αλήθεια!

Τα λουλούδια και τα δώρα τα θέλουμε. Τα δίνουμε, τα παίρνουμε, τα αξίζουμε, όχι μόνο τη δεύτερη Κυριακή του Μαΐου, αλλά κάθε μέρα του χρόνου. Είναι μικρές πράξεις τρυφερότητας που χτίζουν τη σχέση μας με τα παιδιά μας, τους συντρόφους μας, τους ανθρώπους που μας αγαπούν.

Αλλά τώρα που πέρασε η μέρα, τώρα που η κανονικότητα επιστρέφει, είναι σημαντικό να μιλήσουμε για κάτι άλλο.

Για αυτό που δεν χωρά σε ένα μπουκέτο.

Αυτό που δεν λέει η ζωγραφιά

Η μητρότητα στην Ελλάδα του 2026 είναι μια από τις πιο μοναχικές εμπειρίες που μπορεί να ζήσει μια γυναίκα.

Δεν το λέμε για να σε τρομάξουμε. Το λένε τα δεδομένα.

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, περίπου 1 στις 5 γυναίκες θα βιώσει κάποια μορφή ψυχικής δυσφορίας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή μετά τον τοκετό: επιλόχεια κατάθλιψη, επιλόχειο άγχος, διαταραχές διάθεσης. Στην Ελλάδα, μελέτες που έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και διεθνή επιστημονικά περιοδικά δείχνουν ποσοστά επιλόχειας κατάθλιψης που κυμαίνονται μεταξύ 13% και 23%.

Αυτό σημαίνει ότι αν είσαι σε μια ομάδα με 10 μαμάδες, οι 2 με 3 από αυτές περνούν ή πέρασαν κάτι σοβαρό. Και πιθανότατα δεν το ξέρει κανείς.

Γιατί δεν μιλάμε.

Έρευνα του 2019 που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMC Pregnancy and Childbirth έδειξε ότι πάνω από το 50% των γυναικών με συμπτώματα επιλόχειας κατάθλιψης δεν αναζητούν ποτέ βοήθεια. Οι λόγοι; Ντροπή. Φόβος ότι θα τις κρίνουν ως «κακές μαμάδες». Πεποίθηση ότι «πρέπει» να τα καταφέρνουν μόνες.

Στην πραγματικότητα, η επιλόχεια κατάθλιψη δεν έχει καμία σχέση με το πόσο αγαπάς το παιδί σου. Είναι μια ιατρική κατάσταση με σαφή νευροβιολογική βάση, απότομη πτώση των οιστρογόνων και της προγεστερόνης μετά τον τοκετό, διαταραχές στον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης, στέρηση ύπνου που επηρεάζει τη νευροδιαβίβαση. Δεν είναι αδυναμία. Είναι βιολογία.

Ο αόρατος φόρτος που κουβαλάμε

Υπάρχει ένας όρος στην ψυχολογία που λέγεται mental load ή cognitive labor, δηλαδή νοητικός φόρτος. Είναι η αόρατη δουλειά που κάνει ο εγκέφαλος μιας μαμάς όλη μέρα, κάθε μέρα.

Να θυμάται πότε λήγει το γάλα. Πότε έχει εμβόλιο. Πότε τελειώνουν οι πάνες. Ποιο ρούχο μίκρυνε. Τι θα μαγειρέψει αύριο. Πότε είναι η γιορτή στο σχολείο. Σε ποιο φάρμακο έχει αλλεργία το παιδί. Πότε πρέπει να κλείσει τον παιδίατρο. Αν έφαγε λαχανικά αυτή την εβδομάδα. Αν κοιμήθηκε αρκετά. Αν αγαπήθηκε αρκετά.

Η κοινωνιολόγος Allison Daminger, σε έρευνά της στο Πανεπιστήμιο Harvard που δημοσιεύτηκε στο American Sociological Review το 2019, ανέλυσε τη γνωστική εργασία σε ετερόφυλα ζευγάρια και διαπίστωσε ότι η νοητική εργασία πέφτει δυσανάλογα στις γυναίκες – ακόμα και σε ζευγάρια που μοιράζονται «ισότιμα» τις πρακτικές δουλειές του σπιτιού. Συγκεκριμένα, οι γυναίκες αναλαμβάνουν περισσότερο τη φάση της πρόβλεψης (να σκεφτείς τι χρειάζεται) και του ελέγχου (να βεβαιωθείς ότι έγινε), ενώ οι άνδρες αναλαμβάνουν κυρίως την εκτέλεση (να κάνουν αυτό που τους ζητήθηκε).

Με άλλα λόγια: το να κάνεις κάτι είναι ένα πράγμα. Το να θυμάσαι ότι πρέπει να γίνει είναι άλλο. Και αυτό το άλλο, σχεδόν πάντα, το κουβαλάμε εμείς.

Έρευνα της Lucia Ciciolla στο Πανεπιστήμιο Oklahoma State (δημοσιευμένη στο Sex Roles, 2019) έδειξε ότι αυτή η αόρατη γνωστική εργασία συσχετίζεται άμεσα με αυξημένα επίπεδα κατάθλιψης, κενότητας και δυσαρέσκειας από τη ζωή στις μητέρες, ανεξάρτητα από το πόσες ώρες δουλεύουν εκτός σπιτιού.

Ο εγκέφαλος που αναδιοργανώνεται

Κάτι ακόμα που σπάνια μάς λέει κάποιος: ο εγκέφαλος της μαμάς κυριολεκτικά αλλάζει μετά τη γέννηση.

Η νευροεπιστήμονας Elseline Hoekzema, σε πρωτοποριακή μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2016 στο περιοδικό Nature Neuroscience, χρησιμοποίησε μαγνητικές τομογραφίες πριν και μετά την εγκυμοσύνη και διαπίστωσε ότι η φαιά ουσία του γυναικείου εγκεφάλου αναδιοργανώνεται με τρόπους που διαρκούν τουλάχιστον 2 χρόνια μετά τον τοκετό.

Αυτή η αναδιοργάνωση ονομάζεται matrescence (από τη γαλλίδα ανθρωπολόγο Dana Raphael, που εισήγαγε τον όρο στη δεκαετία του ’70) και είναι η μεταμόρφωση που υφίσταται μια γυναίκα όταν γίνεται μαμά. Όπως η εφηβεία είναι μια αναγνωρισμένη φάση ανάπτυξης, έτσι και η μητρότητα είναι μια φάση αναδιοργάνωσης του εγκεφάλου, του σώματος, της ταυτότητας.

Η διαφορά; Για την εφηβεία υπάρχουν βιβλία, σχολεία, ψυχολόγοι, ολόκληρες βιομηχανίες υποστήριξης.

Για το matrescence; Ένα μπουκέτο μια φορά τον χρόνο και ένα «είσαι υπέροχη μαμά» στα social media.

Γιατί νιώθουμε τόσο μόνες

Παλιά, μια μαμά δεν μεγάλωνε ποτέ ένα παιδί μόνη της. Είχε τη μάνα της, την πεθερά της, τις θείες, τις γειτόνισσες, τα ξαδέρφια. Το παιδί περνούσε από αγκαλιά σε αγκαλιά. Η μαμά είχε χρόνο να κοιμηθεί, να φάει, να κλάψει, να γελάσει.

Σήμερα; Οι περισσότερες από εμάς ζούμε σε διαμερίσματα, μακριά από την οικογένεια. Ο σύντροφος δουλεύει 10 ώρες. Οι φίλες μας έχουν κι αυτές παιδιά και είναι εξίσου εξαντλημένες.

Η ανθρωπολόγος Sarah Blaffer Hrdy στο βιβλίο της Mothers and Others το λέει καθαρά: ο άνθρωπος είναι το μόνο πρωτεύον θηλαστικό που μεγαλώνει τα παιδιά του σε ομάδες. Η ίδια η εξέλιξη μάς έχει προγραμματίσει για alloparenting, δηλαδή να μοιραζόμαστε τη φροντίδα με άλλους ενήλικες. Όταν αυτό λείπει, δεν φταίει η μαμά που δυσκολεύεται. Φταίει το ότι κάνει κάτι αντι-εξελικτικό: μεγαλώνει παιδί μόνη της.

Και πάνω από όλα αυτά, υπάρχει το Instagram. Μετα-ανάλυση του 2020 (Journal of Affective Disorders) έδειξε σαφή συσχέτιση μεταξύ της παθητικής χρήσης social media και της αύξησης συμπτωμάτων κατάθλιψης σε νέες μητέρες, ιδίως όταν αυτές εκτίθενται σε «τέλειες» εικόνες μητρότητας.

Η αλήθεια; Καμία δεν τα κάνει όλα. Κανένα παιδί δεν τρώει πάντα μπρόκολο. Και τα ντουλάπια όλων μας είναι χάλια στις 9 το βράδυ.

Αλλά δεν το λέμε. Και έτσι, η κάθε μία μας νομίζει πως είναι η μόνη.

Τι πραγματικά χρειαζόμαστε

Ένα μπουκέτο τη Γιορτή της Μητέρας είναι ωραίο. Και θα συνεχίσουμε να το δίνουμε και να το παίρνουμε με χαρά.

Αλλά δεν είναι αυτό που μας σώζει.

Χρειαζόμαστε πολιτικές που να εφαρμόζονται και να μας καλύπτουν πραγματικά. Η Ελλάδα διαθέτει στα χαρτιά ένα σχετικά γενναιόδωρο πλαίσιο σε διάρκεια: 17 εβδομάδες άδεια κυοφορίας και λοχείας, συν την ειδική 9μηνη άδεια προστασίας μητρότητας της ΔΥΠΑ (πρώην ΟΑΕΔ) που επεκτάθηκε από τους 6 στους 9 μήνες το 2022 και από το 2024 καλύπτει και ελεύθερες επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενες και αγρότισσες. Συνολικά, μια εργαζόμενη μητέρα μπορεί να απουσιάσει από τη δουλειά πάνω από έναν χρόνο.

Χρειαζόμαστε δωρεάν ψυχολογική φροντίδα για τη λεχωΐδα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Mental Health Strategy του NHS προβλέπει ειδική περιγεννητική ψυχιατρική φροντίδα για κάθε γυναίκα που τη χρειάζεται. Στην Ελλάδα, οι δομές περιγεννητικής ψυχικής υγείας μετριούνται στα δάχτυλα.

Χρειαζόμαστε σύμβουλους θηλασμού στο δημόσιο σύστημα υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συστήνει αποκλειστικό θηλασμό για 6 μήνες, αλλά δεν φτάνει να το συστήνεις, πρέπει και να το στηρίζεις. Στην Ελλάδα, οι περισσότερες μαμάδες αφήνονται μόνες στις πρώτες κρίσιμες εβδομάδες.

Χρειαζόμαστε να ακουγόμαστε. Στο μαιευτήριο όταν λέμε «κάτι δεν πάει καλά». Στον γιατρό όταν λέμε «πονάω». Στον σύντροφό μας όταν λέμε «δεν αντέχω άλλο». Στους εργοδότες όταν ζητάμε ευελιξία. Στην κοινωνία όταν λέμε ότι η μητρότητα δεν είναι αυτό που μας πούλησαν.

Έρευνες για το λεγόμενο medical gaslighting δείχνουν ότι οι γυναίκες, και ιδίως οι μαμάδες, αγνοούνται συστηματικά όταν περιγράφουν πόνο ή συμπτώματα. Μελέτη του 2018 στο Academic Emergency Medicine έδειξε ότι οι γυναίκες περιμένουν κατά μέσο όρο 33 λεπτά παραπάνω από τους άνδρες για να λάβουν αναλγητικά στα επείγοντα. Η ίδια λογική επεκτείνεται και στη μητρότητα.

Χρειαζόμαστε κοινότητα. Άλλες μαμάδες που να μας λένε «ναι, κι εγώ το ένιωσα αυτό». Που να κρατάνε το παιδί μας πέντε λεπτά για να πάμε τουαλέτα. Που να μας στέλνουν ένα μήνυμα στις 3 τα ξημερώματα και να μας απαντούν. Που να μη μας κρίνουν αν επιλέξαμε διαφορετικά από εκείνες.

Και αυτό το τελευταίο, η κοινότητα, είναι το μόνο που μπορούμε να φτιάξουμε τώρα, χωρίς να περιμένουμε καμία πολιτική, καμία αλλαγή νόμου, κανέναν να μας δώσει την άδεια.

Η αλληλεγγύη είναι πολιτική πράξη

Έρευνα δημοσιευμένη στο Maternal and Child Health Journal το 2017 έδειξε ότι οι γυναίκες με ισχυρά κοινωνικά δίκτυα υποστήριξης έχουν έως και 50% λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν επιλόχεια κατάθλιψη. Πενήντα τοις εκατό. Από αυτό μόνο.

Δεν είναι κλισέ. Είναι κλινικά αποδεδειγμένο.

Όταν μια μαμά λέει σε μια άλλη μαμά «κι εμένα μου συνέβη», γίνεται κάτι μικρό αλλά τεράστιο. Η σιωπή σπάει. Η ντροπή φεύγει. Η αίσθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά μ’ εμένα» αντικαθίσταται από το «α, ώστε δεν είμαι μόνη μου σ’ αυτό».

Όταν συμβαίνει αυτό σε μία γυναίκα, αλλάζει η μέρα της. Όταν συμβαίνει σε χίλιες, αρχίζει να αλλάζει ο κόσμος.

Γιατί οι γυναίκες που μιλούν μεταξύ τους είναι γυναίκες που τελικά μιλούν και δημόσια. Που γράφουν. Που ζητούν αλλαγές. Που πιέζουν. Που ψηφίζουν με βάση το ποιος καταλαβαίνει τι σημαίνει να είσαι μαμά σε αυτή τη χώρα.

Η μοναξιά μάς κάνει σιωπηλές. Η κοινότητα μάς κάνει δυνατές.

Σήμερα, μια μέρα μετά

Χθες ήταν Ημέρα της Μητέρας. Σήμερα είναι Δευτέρα.

Τα λουλούδια είναι ακόμα στο βάζο. Η ζωή συνεχίζεται. Τα παιδιά πάνε σχολείο. Τα DM ανοίγουν στο κινητό. Η κούραση επιστρέφει.

Και κάπου μέσα σ’ όλο αυτό, μένει ένα ερώτημα: τι θα κρατήσουμε από χθες;

Τις φωτογραφίες; Τα μηνύματα; Τα γλυκά λόγια;

Ή κάτι παραπάνω;

Σήμερα, μια μέρα μετά, σου ζητάω τρία μικρά πράγματα.

Στείλε ένα μήνυμα σε μια μαμά που ξέρεις ότι δυσκολεύεται. Όχι «χρόνια πολλά». Πες της: «Σε σκέφτομαι. Είσαι καλή μαμά. Κι αν δεν είσαι καλά, εγώ είμαι εδώ.»

Πες δυνατά μια αλήθεια που μέχρι τώρα την κρατούσες μέσα σου. Σε μια φίλη. Σε μια ομάδα. Στα σχόλια ενός post. Όπου και να είναι, αρκεί να την πεις.

Ζήτησε βοήθεια αν τη χρειάζεσαι. Πραγματικά. Όχι «αν θες», όχι «μη μπεις σε κόπο». Πες: «Χρειάζομαι αυτό. Μπορείς;»

Χρόνια μας πολλά και σήμερα και κάθε μέρα

Στις μαμάδες που ξενύχτησαν χθες. Στις μαμάδες που έκλαψαν στο μπάνιο. Στις μαμάδες που νομίζουν ότι αποτυγχάνουν. Στις μαμάδες που χάσανε τον εαυτό τους κάπου ανάμεσα στις πάνες και τις ώρες. Στις μαμάδες που δεν έγιναν ποτέ μαμάδες όπως ήθελαν. Στις μαμάδες που νοιάζονται για τα παιδιά τους και για τις παιδικές ηλικίες όλων των άλλων.

Δεν είστε μόνες. Δεν ήσασταν ποτέ. Απλά μας έμαθαν να μη μιλάμε.

Ας αλλάξουμε αυτό.

Όχι μόνο χθες, που ήταν η μέρα μας. Και σήμερα. Και αύριο. Και κάθε φορά που μια μαμά κοιτάει στα μάτια μια άλλη μαμά και της λέει την αλήθεια της.

Γιατί η Ημέρα της Μητέρας δεν είναι μόνο μέρα γιορτής. Είναι και μέρα αναγνώρισης. Και η αναγνώριση δεν έρχεται ποτέ από έξω. Έρχεται από εμάς. Τη μία στην άλλη.

Χρόνια μας πολλά. Χρόνια μας δυνατά. ❤️

 

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

 

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη imamamou | μητρότητα χωρίς φίλτρα (@imamamougr)

Αν αυτό το άρθρο σού μίλησε, μοιράσου το με μια μαμά που χρειάζεται να το διαβάσει. Και άσε ένα σχόλιο: ποια αλήθεια θέλεις να ακούσεις φέτος δυνατά; Ίσως είναι αυτή που περιμένει να διαβάσει και κάποια άλλη.

📚 Πηγές & Παραπομπές

Επιλόχεια κατάθλιψη στην Ελλάδα:

Koutra, K., et al. (2018). Pregnancy, perinatal and postpartum complications as determinants of postpartum depression: the Rhea mother–child cohort in Crete, Greece. Epidemiology and Psychiatric Sciences. 👉 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28004625/

Micha, G., et al. (2022). Prevalence of postpartum depression and antenatal anxiety symptoms during COVID-19 pandemic: An observational prospective cohort study in Greece. European Journal of Midwifery. 👉 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35509983/

Νοητικός φόρτος & cognitive labor:

Daminger, A. (2019). The Cognitive Dimension of Household Labor. American Sociological Review, 84(4), 609-633. 👉 https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0003122419859007

Ciciolla, L., & Luthar, S.S. (2019). Invisible Household Labor and Ramifications for Adjustment: Mothers as Captains of Households. Sex Roles, 81, 467-486. 👉 https://link.springer.com/article/10.1007/s11199-018-1001-x

Αλλαγές στον εγκέφαλο της μαμάς:

Hoekzema, E., et al. (2017). Pregnancy leads to long-lasting changes in human brain structure. Nature Neuroscience, 20(2), 287-296. 👉 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27991897/

Alloparenting & εξελικτική ανθρωπολογία:

Hrdy, S.B. (2009). Mothers and Others: The Evolutionary Origins of Mutual Understanding. Harvard University Press.

Κοινωνική στήριξη & επιλόχεια κατάθλιψη:

Risk factors for postpartum depression: an umbrella review (2025). Frontiers in Psychiatry / PubMed Central. 👉 https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC12872911/

Γονικές άδειες στις Σκανδιναβικές χώρες:

Nordic Co-operation, Parental benefit in Sweden. 👉 https://www.norden.org/en/info-norden/parental-benefit-sweden

Nordic Health and Welfare Statistics, Daily cash benefits at childbirth and parental leave. 👉 https://nhwstat.org/welfare/families-and-children/daily-cash-benefits-childbirth-and-parental-leave