Την Δευτέρα 11 Μαΐου, η Κατερίνα Καινούργιου επέστρεψε στο πλατό της εκπομπής της, 38 μέρες μετά τη γέννηση της κόρης της Ξένιας. Φόρεσε λευκό φόρεμα, χαμογέλασε, αγκάλιασε τους συνεργάτες της, συγκινήθηκε. Ένας τηλεοπτικός κόσμος μίλησε για συγκίνηση και comeback.
Αυτό το άρθρο δεν είναι για εκείνη. Είναι για κάτι πιο μεγάλο, που η εικόνα της μας θύμισε: τι σημαίνει πραγματικά λοχεία, και τι κρύβεται πίσω από κάθε «γρήγορη επιστροφή» που βλέπουμε δημόσια. Γιατί η Καινούργιου δεν είναι η μόνη που επιστρέφει νωρίς. Είναι απλά αυτή που είδαμε χθες.
Τι είναι πραγματικά η λοχεία
Η λοχεία δεν είναι μια λέξη του παρελθόντος. Είναι ιατρικός όρος. Διαρκεί τουλάχιστον 6 εβδομάδες – 42 μέρες – και σε πολλές γυναίκες φτάνει τις 12 εβδομάδες, αυτό που η σύγχρονη βιβλιογραφία ονομάζει «τέταρτο τρίμηνο».
Σε αυτό το διάστημα η μήτρα μαζεύει από το μέγεθος καρπουζιού στο μέγεθος γροθιάς. Τα όργανα γυρίζουν στις θέσεις τους. Οι ορμόνες κάνουν τη μεγαλύτερη πτώση που γνωρίζει η ιατρική σε τόσο μικρό διάστημα. Η αιμορραγία συνεχίζεται για 4-6 εβδομάδες. Ο πυελικός μυς δουλεύει σιωπηλά για να ανακτήσει τη λειτουργία του. Το συναισθηματικό σύστημα γκρεμίζεται και ξαναχτίζεται.
Αν ο τοκετός ήταν με καισαρική, μιλάμε για χειρουργική τομή σε επτά στρώματα ιστού. Η εξωτερική επούλωση χρειάζεται 6 με 8 εβδομάδες. Η εσωτερική, πολύ περισσότερο. Σε καμία γυναίκα μετά από καισαρική δεν συνιστάται στις πρώτες έξι εβδομάδες να σηκώνει βάρη πάνω από 4-5 κιλά, να οδηγεί για μεγάλες αποστάσεις, ή να παραμένει όρθια για ώρες.
Αυτά δεν είναι παραδοσιακές πεποιθήσεις. Είναι σύγχρονη μαιευτική επιστήμη.
Τι λέει ο νόμος
Η ελληνική νομοθεσία στον ιδιωτικό τομέα προβλέπει 63 ημέρες (9 εβδομάδες) άδεια λοχείας μετά τον τοκετό. Συν 56 ημέρες κυοφορίας πριν. Σύνολο 17 εβδομάδες πληρωμένης άδειας μητρότητας.
Δηλαδή, η ίδια η Πολιτεία αναγνωρίζει ότι μια γυναίκα χρειάζεται τουλάχιστον 9 εβδομάδες για να επανέλθει μετά τη γέννα. Όχι 5,5. Όχι 4.
Το πρόβλημα δεν είναι η μία γυναίκα. Είναι όλες οι άλλες
Εδώ είναι το ζήτημα: όταν μια δημόσια γυναίκα επιστρέφει στη δουλειά της στις 38 μέρες, δεν το κάνει για να στείλει μήνυμα. Πιθανότατα κι εκείνη υφίσταται την ίδια πίεση που υφίσταται κάθε εργαζόμενη μαμά: την αγορά εργασίας, τα συμβόλαια, τους τηλεοπτικούς συντελεστές, το «κενό» που πρέπει να καλυφθεί, την οικονομική πραγματικότητα. Πιθανώς θα ήθελε περισσότερο χρόνο. Πιθανώς όχι. Δεν ξέρουμε. Και δεν είμαστε εμείς να την κρίνουμε.
Αυτό που ξέρουμε είναι ότι σε λίγες μέρες, κάποια άλλη μαμά, σε γραφείο ή κατάστημα ή νοσοκομείο, θα δει αυτή την εικόνα και θα νιώσει ότι κάτι κάνει λάθος. Γιατί εκείνη στη 38η μέρα δεν μπορεί να σταθεί όρθια για πολλή ώρα. Δεν έχει βάλει make-up. Έχει αιμορραγία. Κλαίει χωρίς λόγο. Πονάει το στήθος της. Δεν έχει κοιμηθεί πάνω από δύο ώρες συνεχόμενες.
Και θα σκεφτεί: τι κάνω λάθος εγώ;
Δεν κάνει τίποτα λάθος. Απλώς το σώμα της κάνει αυτό που έχει εξελικτικά μάθει να κάνει εδώ και χιλιάδες χρόνια. Η εικόνα που είδε στην τηλεόραση είναι το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας: make-up-artists, στιλίστες, στήριξη στο σπίτι, ίσως νταντά, ίσως μητέρα: που οι περισσότερες γυναίκες δεν έχουν.
Αυτό που χρωστάμε στις μαμάδες
Η συζήτηση που πρέπει να γίνει δεν είναι «γιατί επέστρεψε νωρίς αυτή». Είναι:
Γιατί καμία δημόσια κουβέντα δεν συνοδεύει αυτές τις εικόνες με την υπενθύμιση ότι η λοχεία υπάρχει;
Γιατί τα ΜΜΕ μιλούν για «συγκίνηση» και «νίκη της σεζόν», αλλά κανείς δεν λέει «και θυμηθείτε, κάθε γυναίκα χρειάζεται τον δικό της χρόνο»;
Γιατί η ελληνική κουλτούρα γιορτάζει τη γυναίκα που «τα κατάφερε γρήγορα» και όχι αυτήν που έδωσε στον εαυτό της τις 6, τις 9, τις 12 εβδομάδες που χρειαζόταν;
Γιατί οι εργοδότες, οι συντελεστές, τα συμβόλαια δεν προστατεύουν περισσότερο τη λοχεία αντί να την αντιμετωπίζουν ως «διάλειμμα» που πρέπει να κοπεί όσο το δυνατόν συντομότερα;
Σε κάθε μαμά που μας διαβάζει
Αν είσαι λεχώνα και διαβάζεις αυτό το άρθρο, με το μωρό στην αγκαλιά ή δίπλα σου να κοιμάται:
Δεν είσαι αργή. Δεν είσαι αδύναμη. Δεν «δεν τα καταφέρνεις». Απλώς το σώμα σου κάνει αυτό που πρέπει να κάνει, και χρειάζεται τον χρόνο του. Όσες εικόνες κι αν δεις, η δική σου πορεία είναι η σωστή για σένα.
Και αν είσαι έγκυος και σκέφτεσαι «θα γυρίσω γρήγορα», ίσως αξίζει να ξαναμετρήσεις. Όχι γιατί κάτι σου φταίει, αλλά γιατί ο εαυτός σου που θα γεννήσει αξίζει να έχει χώρο να αναπνεύσει.
Η μητρότητα είναι μια διαδικασία που το σώμα και η ψυχή κάνουν με τον δικό τους ρυθμό. Και αξίζει να της δίνουμε όλος ο κόσμος -εμείς, τα μέσα, οι εργοδότες, η κοινωνία- τον χρόνο που χρειάζεται.