Γιατί σχεδόν όλες γεννάμε με καισαρική στην Ελλάδα;

Πόσες γυναίκες γνωρίζεις που γέννησαν με καισαρική; Αν κάτσεις να μετρήσεις, μάλλον θα δεις ότι είναι οι περισσότερες. Δεν είναι σύμπτωση, και δεν είναι ιδέα σου. Είναι στατιστική πραγματικότητα.

«Ποιοι είμαστε εμείς για να κρίνουμε πώς θα φέρει μια γυναίκα το παιδί της στον κόσμο;» είπε η Κατερίνα Καινούργιου, και έχει δίκιο. Καμία γυναίκα δεν κρίνεται για τον τρόπο που γέννησε.

Υπάρχει όμως μια κουβέντα που οφείλουμε να κάνουμε. Και δεν αφορά τις γυναίκες, αφορά το σύστημα.

Η Ελλάδα έχει το υψηλότερο ποσοστό καισαρικών τομών σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2023 έφτασε το 62,2% των γεννήσεων, από 57,8% που ήταν το 2019. Με απλά λόγια, σχεδόν δύο στις τρεις γυναίκες στην Ελλάδα γεννούν με καισαρική.

Αυτό το άρθρο δεν γράφτηκε για να κρίνει καμία γυναίκα. Γράφτηκε γιατί πίσω από αυτό το νούμερο κρύβεται κάτι που σε αφορά άμεσα, είτε είσαι έγκυος τώρα, είτε σχεδιάζεις να γίνεις, είτε απλά θέλεις να καταλάβεις τι συμβαίνει στη χώρα μας.

Τι λένε πραγματικά τα νούμερα

Για να καταλάβεις πόσο ακραίο είναι το ελληνικό ποσοστό, αξίζει να το βάλεις δίπλα σε άλλες χώρες.

Στην Ισπανία, οι καισαρικές είναι περίπου 24,7% των γεννήσεων. Στη Γαλλία, την Ολλανδία, τη Σουηδία, το Βέλγιο, η αναλογία μένει κάτω από το 25%. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας θεωρεί ότι το ιατρικά βέλτιστο ποσοστό βρίσκεται κάπου ανάμεσα στο 10% και το 15%, και ότι πάνω από το 20-25% αρχίζει να υπάρχει ζήτημα υπερβολικής ιατρικής παρέμβασης.

Η Ελλάδα δηλαδή βρίσκεται σε υπερτριπλάσιο ποσοστό από αυτό που η διεθνής επιστημονική κοινότητα θεωρεί λογικό.

Εδώ μπαίνει το λογικό ερώτημα. Μήπως οι Ελληνίδες έχουν κάποια ιδιαιτερότητα; Μήπως γεννούν δυσκολότερα;

Η απάντηση των ερευνητών είναι ξεκάθαρη. Όχι. Το 2023 το ποσοστό γυναικών που γεννούν μετά τα 40 ήταν σχεδόν ίδιο σε Ελλάδα, Ισπανία και Ιρλανδία, γύρω στο 11%. Παρ’ όλα αυτά, η Ελλάδα είχε 62 καισαρικές ανά 100 γεννήσεις, η Ισπανία 24,7 και η Ιρλανδία 38,6. Αν η αιτία ήταν καθαρά βιολογική ή ηλικιακή, τα νούμερα δεν θα είχαν τόσο μεγάλη απόκλιση.

Άρα η διαφορά δεν εξηγείται ιατρικά. Εξηγείται αλλιώς.

Τι κρύβεται πίσω από το 62%

Σύμφωνα με δημογραφικές μελέτες και με την έκθεση που εκπόνησε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για την Ελλάδα, ένα σημαντικό μέρος αυτών των καισαρικών δεν υπαγορεύεται από πραγματική ιατρική αναγκαιότητα. Οι λόγοι είναι συστημικοί, και αξίζει να τους ξέρεις.

Πρώτον, οι προγραμματισμένοι τοκετοί. Μια καισαρική μπορεί να μπει σε ημερολόγιο. Ξέρεις ημέρα και ώρα. Αυτό βολεύει το πρόγραμμα του γιατρού και της κλινικής, ειδικά σε ένα σύστημα όπου ο ίδιος γιατρός παρακολουθεί την εγκυμοσύνη και θέλει να είναι παρών στη γέννα. Ο φυσιολογικός τοκετός, αντίθετα, δεν προγραμματίζεται. Ξεκινάει όποτε αποφασίσει το μωρό.

Δεύτερον, η οικονομική διάσταση. Η καισαρική και ο φυσιολογικός τοκετός κοστολογούνται διαφορετικά, και η πλειονότητα των τοκετών στην Ελλάδα γίνεται σε ιδιωτικές δομές. Όταν μια ιατρική πράξη συνδέεται με οικονομικά κίνητρα, το κίνητρο επηρεάζει, έστω και υποσυνείδητα, την πρακτική.

Τρίτον, το φαινόμενο της αλυσίδας. Στην Ελλάδα, όταν μια γυναίκα γεννήσει το πρώτο της παιδί με καισαρική, είναι πολύ δύσκολο στη συνέχεια να της προταθεί φυσιολογικός τοκετός για το επόμενο. Έτσι, κάθε καισαρική τείνει να γεννά κι άλλες καισαρικές στο μέλλον.

Και τέταρτον, ίσως το πιο σημαντικό για σένα προσωπικά. Η έλλειψη ουσιαστικής ενημέρωσης. Πολλές γυναίκες φτάνουν στο τέλος της εγκυμοσύνης χωρίς να έχει κάτσει κανείς να τους εξηγήσει ήρεμα και αναλυτικά τι σημαίνει ο κάθε τρόπος γέννας, ποια είναι τα υπέρ και τα κατά, τι δικαιώματα έχουν, τι μπορούν να ζητήσουν. Όταν λείπει η ενημέρωση, μένει ο φόβος. Και ο φόβος είναι κακός σύμβουλος.

Η καισαρική δεν είναι ο εύκολος δρόμος

Υπάρχει μια διαδεδομένη αντίληψη ότι η καισαρική είναι η άνετη λύση. Ότι η γυναίκα «τη βολεύει» για να αποφύγει τον πόνο του τοκετού. Αυτό είναι λάθος, και είναι σημαντικό να ειπωθεί.

Η καισαρική είναι μείζονα χειρουργική επέμβαση. Ο χειρουργός περνάει μέσα από επτά διαφορετικά στρώματα ιστού για να φτάσει στο μωρό, και μετά τα ράβει ένα ένα. Η εξωτερική επούλωση χρειάζεται έξι με οκτώ εβδομάδες. Η εσωτερική αποκατάσταση κρατάει μήνες. Στις πρώτες εβδομάδες η γυναίκα δεν πρέπει να σηκώνει βάρη, δυσκολεύεται να κινηθεί, να σηκωθεί από το κρεβάτι, ακόμα και να κρατήσει άνετα το μωρό της.

Ο πόνος της καισαρικής δεν είναι μικρότερος. Είναι διαφορετικός, και έρχεται μετά, όχι πριν.

Καμία γυναίκα δεν επιλέγει την καισαρική «για να γλιτώσει». Όσες την επιλέγουν συνειδητά, το κάνουν για δικούς τους σοβαρούς λόγους, ιατρικό ιστορικό, προηγούμενες εμπειρίες, αίσθηση ασφάλειας, σύσταση γιατρού. Και αυτή η επιλογή είναι απολύτως σεβαστή. Το πρόβλημα δεν είναι οι γυναίκες που επιλέγουν. Το πρόβλημα είναι οι γυναίκες που δεν επιλέγουν πραγματικά, γιατί δεν τους δόθηκε ποτέ η πλήρης εικόνα.

Τι μπορείς να κάνεις εσύ

Αν είσαι έγκυος ή σχεδιάζεις να γίνεις, υπάρχουν συγκεκριμένα πράγματα που σε προστατεύουν και σου επιστρέφουν τον έλεγχο.

Ζήτησε αναλυτική ενημέρωση νωρίς. Μη μείνεις στο «θα δούμε στο τέλος». Ρώτησε τον γιατρό σου ευθέως ποιο είναι το ποσοστό καισαρικών στην πρακτική του και γιατί.

Ρώτησε για τον φυσιολογικό τοκετό ακόμα κι αν δεν στον προτείνουν πρώτος. Έχεις δικαίωμα να ξέρεις αν είσαι κατάλληλη υποψήφια.

Ενημερώσου για την αναλγησία. Πολλές γυναίκες καταλήγουν στην καισαρική επειδή φοβούνται τον πόνο, χωρίς να ξέρουν τι επιλογές αναλγησίας υπάρχουν στον φυσιολογικό τοκετό.

Ζήτησε δεύτερη γνώμη αν κάτι δεν σου κάθεται καλά. Δεν είναι προσβολή προς τον γιατρό σου. Είναι δικαίωμά σου.

Σκέψου τη μαία. Σε πολλές χώρες με χαμηλά ποσοστά καισαρικών, η μαία έχει κεντρικό ρόλο στην παρακολούθηση μιας φυσιολογικής εγκυμοσύνης.

Και κυρίως, μην μπεις στη διαδικασία της γέννας με ντροπή ή με φόβο να ρωτήσεις. Οι ερωτήσεις σου δεν σε κάνουν δύσκολη ασθενή. Σε κάνουν ενημερωμένη γυναίκα.

Συχνές ερωτήσεις

Η καισαρική είναι επικίνδυνη; Είναι μια ασφαλής επέμβαση όταν γίνεται για ιατρικό λόγο, και σε πολλές περιπτώσεις σώζει ζωές. Όπως κάθε χειρουργείο όμως, έχει κινδύνους και μεγαλύτερο χρόνο ανάρρωσης από τον φυσιολογικό τοκετό. Το ζήτημα δεν είναι ότι η καισαρική είναι κακή. Είναι ότι δεν πρέπει να γίνεται χωρίς λόγο.

Αν έκανα ήδη μία καισαρική, υποχρεωτικά θα κάνω κι άλλη; Όχι απαραίτητα. Υπάρχει η δυνατότητα φυσιολογικού τοκετού μετά από καισαρική, που στη διεθνή βιβλιογραφία ονομάζεται VBAC. Δεν είναι κατάλληλη για όλες, αλλά αξίζει να το συζητήσεις με τον γιατρό σου ή να βρεις έναν γιατρό έμπειρο σε αυτή την διαδικασία, αντί να θεωρήσεις ότι το θέμα είναι κλειστό.

Γέννησα με καισαρική. Σημαίνει ότι έχασα κάτι; Όχι. Δεν έχασες τίποτα και δεν είσαι λιγότερο μάνα. Έφερες το παιδί σου στον κόσμο, και ο τρόπος δεν αλλάζει την αξία της εμπειρίας σου. Αυτό το άρθρο δεν μιλάει για το παρελθόν σου. Μιλάει για το μέλλον όλων των γυναικών που έρχονται.

Πώς ξέρω αν η καισαρική που μου προτείνουν είναι αναγκαία; Το πιο απλό εργαλείο είναι η ερώτηση. Ρώτησε ευθέως τον γιατρό σου ποιος είναι ο συγκεκριμένος ιατρικός λόγος, και τι θα συνέβαινε αν περίμενες ή δοκίμαζες φυσιολογικό τοκετό. Μια αναγκαία καισαρική έχει πάντα ξεκάθαρη απάντηση σε αυτή την ερώτηση.

Το ζητούμενο δεν είναι η ενοχή. Είναι η ενημέρωση

Μετά από όλα αυτά, ίσως αναρωτιέσαι αν έπρεπε να είχες κάνει κάτι διαφορετικά. Σταμάτα εκεί. Η ενοχή δεν είναι ο σκοπός αυτού του άρθρου, και δεν βοηθάει καμία.

Ο σκοπός είναι να γυρίσει η συζήτηση εκεί που ανήκει. Όχι στο τι έκανε η κάθε γυναίκα ξεχωριστά, αλλά στο τι οφείλει να της προσφέρει το σύστημα. Και αυτό που οφείλει είναι απλό. Πλήρη, ήρεμη, κατανοητή ενημέρωση, ώστε όποια απόφαση και αν παρθεί, να είναι πραγματική απόφαση και όχι αποτέλεσμα φόβου ή βιασύνης.

Μια γέννα δεν πρέπει να την αποφασίζει το ωράριο κανενός. Πρέπει να την αποφασίζει η γυναίκα, έχοντας μπροστά της όλη την εικόνα.

Κι αν αυτό το άρθρο κάνει έστω μία μέλλουσα μαμά να μπει στο μαιευτήριο με περισσότερες ερωτήσεις και λιγότερο φόβο, τότε άξιζε να γραφτεί.

Στο imamamou.gr πιστεύουμε ότι κάθε μητέρα αξίζει να ξέρει, να ρωτάει και να αποφασίζει. Αν το άρθρο σε βοήθησε, μοιράσου το με μια γυναίκα που μπορεί να το χρειάζεται.